• Yeraltı su seviyelerinin tespiti, su ve gaz ceplerinin önceden saptanması ve drenajlarının sağlanması,
  • Ocaklarda, havalandırma ve drenaj deliklerinin açılması.
  • Enerji nakil kabloları için, sondaj kuyularının açılması,
  • Ocak yangınlarında, yangın sahasına girilmeden; yangınların emniyetli bir şekilde söndürülebilmesinin sağlanması,
  • Arızalı zonların, çimento enjeksiyonu yapılarak sağlamlaştırılması ve böylece, emniyetli ve sağlıklı bir şekilde galeri ve kuyu ilerlemelerinin sağlanması.Elmaslı Sondajın Kullanım Alanları:

    Yerkabuğunda değişik amaçlı deliklerin açılmasında kullanılan çeşitli yöntemlerden biri de, elmaslı sondajdır. Ancak, elmaslı sondaj tekniği, diğer sondaj sistemlerine oranla bazı önemli avantajlara sahiptir.
    Yeraltı formasyonlarından, karot numunelerinin alınabilmesi,
    2. Çeşitli derinliklere, değişik çaplarla sondaj yapılabilmesi,
    3. Her tip kayaçta ve her türlü formasyon şartlarında sondaj yapılabilmesi,
    4. Her istikamette sondaj yapılabilmesidir.
    Bu özellikleri nedeniyle, elmaslı sondaj çok geniş bir uygulama alanına sahip bulunmaktadır.

    Elmaslı sondajların esas kullanım alanları iki gruba ayrılmaktadır;

    1. Maden arama ve işletmeciliğinde,
    2. inşaat sektöründe zemin etütlerinde.

    Elmaslı sondaj denilince ilk akla gelen, maden arama etütleridir. Bir maden sahasının bulunması, ortaya çıkarılması ve işletilebilirliğinin saptanması için, kesin bir şekilde elmaslı sondajın yapılmasına gereksinme vardır.
    Bugün, Ülkemizde ve Dünya’da çalışmakta olan hemen hemen tüm büyük madenler; elmaslı sondajlarla yapılan çalışmalar ve değerlendirmeler sonunda işletmeye geçmişlerdir.

    Elmaslı sondaj tekniği, çok geniş anlamda maden aramalarında kullanılmasının yanı sıra; işletilmekte olan ocaklarda da, önemli kullanım alanlarına sahiptir.

    1. Maden yataklarının geliştirilmesi, yeni rezervlerin tespiti,

    2. Maden işletme projelerinin yönlendirilmesi. Üretim sahalarının önceden tespitinin yapılması,

    3. Faylanma, kıvrılma, yeraltı boşluğu gibi arızaların önceden tespit edilerek yeraltı çalışma emniyetinin sağlanması,

    ELMASLI SONDAJ TEKNİĞİ
    Basit bir tanımlama ile; takım dizisinin en alt ucunda bulunan ve yapısına elmas taşlar yerleştirilmiş bulunan matkap, sondaj makinesinde morset ve takım dizisi aracılığı ile döndürülür.
    İlerleme için gereken baskı, yine sondaj makinesinde morset ile takım dizisi üzerine tatbik edilir. Böylece, matkabın formasyonun içine batması ve kuyunun açılması sağlanmış olur. Bu arada, bazı matkapların iç tarafı boş olduğundan, ilerleme esnasında delinen formasyonun bir bölümü, silindir şeklinde kesilerek, matkabın içine ve oradan da üst tarafta bulunan karotiyerin içine girer. Bu numuneye karot adı verilir.

    Karotiyer dolduğu zaman, tüm takım dizisi manevra adı verilen işlemle yukarı çekilerek kuyu dışına alınır. Dizinin yukarı alınmasında, matkabın veya karotiyerin iç kısmında bulunan ve keçir adı verilen yaylı bir parça, karotu sıkıca kavrayarak tutar ve manevra esnasında, karotun, karotiyerin içinde düşmeden kalmasını sağlar.

    Matkabın formasyonu kesme sırasında, iç kısımları boş olan ve tij adı verilen elemanlardan meydana gelen takım dizisinin içinden, kuyuya, pompa vasıtasıyla su veya sondaj sıvısı basılır. Bu sıvı, matkabın soğumasını sağlamasının yanında, kuyu tabanında oluşan kayaç kırıntılarının (sediman) kuyu dışına atılarak, sondaj kuyusunun temizlenmesini de sağlar.

    Hidrolik piston

    ELMASLI SONDAJ MAKİNESİ BÖLÜMLERİ (TSM 750)

    Morset

    Kule

    Kızak

    Lokasyon betonu

    Morset kafası

    Kedi başı

    Tij

    Tij freni

    Elmaslı Sondajın Yapılabilmesi için Sağlanması Gereken Fonksiyonlar

    -Takım dizisinin ve ucundaki matkabın, uygun bir hızla döndürülmesi,
    -Takım dizisinin dönmesi esnasında, matkabın formasyonu delebilmesi için; matkap üzerine uygun baskı verilmesi,
    -İlerleme esnasında, takım dizisinin içinden su veya sondaj sıvısının basılması. Böylece, matkabın soğumasının sağlanması ve oluşan kırıntıların kuyu tabanından uzaklaştırılarak kuyu dışına atılmasının sağlanması,
    -Takım dizisinin, gerektiği zamanlarda kuyu dışına çıkarılıp, tekrar kuyu içine indirilebilmesi yani; manevranın sağlanması.
    Herhangi birinin eksikliğinde sondajın yapılmasına imkan yoktur.

    Elmaslı Sondajın Yapılmasında Kullanılan Ana üniteler:

    Elmaslı sondajın yapılabilmesi için, bazı özel makine ve ekipmanlara gereksinme vardır.
    Her şeyden önce, kuyu içinde kullanılacak olan ve tijler, karotiyer, elmas kron, v.s, gibi özel ekipmanlardan meydana gelen bir takım dizisine ihtiyaç bulunmaktadır.
    Takım dizisinin ve matkabın döndürülmesi ile matkap üzerine gereken baskının verilmesi, sondaj makinesinin morseti tarafından sağlanır. Takım dizisinin manevrası için ise; sondaj makinesinin tamburunun yanı sıra, uygun özellikte bir sondaj kulesi gerekmektedir.
    Kuyuya sondaj sıvısının basılması amacıyla; uygun nitelikte bir sondaj pompası gerekmektedir.

    Sonuç olarak, sondajın yapılabilmesi için gerekli fonksiyonları sağlamak üzere, bazı özel makine ve ekipmanların teminine ihtiyaç vardır. Bunlar, «
    Ana Üniteler
    » olarak isimlendirilir ve aşağıdaki şekilde sıralanabilirler;

    – Sondaj makinesi,
    – Sondaj kulesi,
    – Sondaj pompası ve sirkülâsyon sıvısı,
    – Takım dizisi.

    Elmaslı sondaj makineleri genel olarak, yeraltı ve yerüstü sondaj makineleri olmak üzere iki gruba ayrılabilir.

    Ayrıca, elmaslı sondaj makineleri; montaj durumlarına göre de sınıflandırılıp, isimlendirilmektedirler.

    Elmaslı Sondaj Makineleri ve Sınıflandırılmaları:

    Bugün, yeryüzünde mevcut bulunan elmaslı sondaj makineleri çok çeşitli özelliklere ve değişik yapılara sahiptir.

    Elmaslı sondaj makineleri, görecekleri işe göre; sırtta taşınacak kadar küçük olabildiği gibi, ancak bir treyler ile taşınabilecek kadar büyük de olabilmektedir.

    Bindirilmiş sondaj makinesi

    Platforma monte sondaj makinesi

    Kızaklı sondaj makinesi

    Paletli sondaj makinesi

    Yeraltı Sondaj Makineleri:
    Yeraltı sondaj makinelerinin bazı özel niteliklere sahip olması gerekmektedir. Zira, bu makineler her şeyden önce, yeraltında, galerilerde, tünellerde veya ocak aynalarında çalışacak olmalarından dolayı genellikle, lokasyon sahaları çok dar ve kısıtlı olmaktadır. Bu nedenle, kolay taşınabilir, basit, montaj ve demontajları çabuk ve kolay bir şekilde yapılabilen makinelerdir.
    Bu makineler aynı zamanda,
    her istikamette sondaj yapabilme
    kabiliyetleri vardır. Kule
    olamayacağından, ya özel
    bir kule makarası sistemine ya
    da, havalı veya hidrolik otomatik
    tij çekicilerine sahiptirler.

    Yeraltında çalıştırılacak olan sondaj makinelerinde, zehirli eksoz gazları çıkarmaları nedeniyle, benzinli ve dizel motorlar kullanılamaz. Özellikle, grizu tehlikesi bulunan kömür ocaklarında ve H2 gibi yanıcı gazların bulunduğu maden ocaklarında; ya basınçlı hava motorları veya elektrik motorlarının emniyetli olanları kullanılmaktadır.

    Yeraltı sondaj makinelerinin derinlik kapasiteleri genellikle düşük olup; azami 100-150 m. civarındadır. Sabit kızak veya kolon üzerine monte edilmektedir.

    Morset

    Motor

    Güç aktarma organları

    Kızak

    Bir elmaslı sondaj makinesinin bölümleri:

    – Ana güç ünitesi (motor),
    – Güç aktarma organları (şanzıman, dişli sistem.),
    – Sondaj ünitesi (tambur, morset, kedi başı),
    – Kızak

    Sondaj Ünitesi:

    Bu ünite; bir seri aktarma dişlileri, tambur dişlileri, morset dişlileri ile tambur, morset ve kedi başından oluşmaktadır.

    Morset:

    Elmaslı sondaj makinelerinin sondaj ünitelerinin en önemli kısımlarından biri olan morset; esas olarak iki görevi bir arada yerine getirmektedir.
    1. Takım dizisinin ve en alt ucundaki matkabın gereken hızla döndürülmesi.
    2. Takım dizisinin en alt ucunda bulunan matkabın üzerine, formasyonu kesebilmesi için gereken miktardaki baskının sağlanması ve takım dizisinin ilerletilerek tijlerin beslenmesi.

    Hidrolik baskılı morset

    Morsetler baskı sistemine göre üçe ayrılır:

    – Elle baskılı
    – Mekanik baskılı
    – Hidrolik baskılı

    Kızak

    Kızak:

    Bir elmaslı sondaj makinesinin çeşitli ünitelerinin (motor, şanzıman, sondaj ünitesi, v.s.) bir arada üzerine monte edildiği çelikten yapılmış şase kısmına, kızak adı verilir. Böyle yapılmış olmasının nedeni, kızaklı tip sondaj makinelerinin kısa mesafelerde çekilerek veya kaydırılarak, hareket ettirilebilmesini sağlamaktır
    .

    Sondaj Kulesi:

    Elmaslı sondajın yapılabilmesi için gereken ana ünitelerden biri, sondaj kulesidir. Kule olmadan sondajın yapılabilmesine imkan yoktur. Prensip olarak sondaj kulesi, takım dizisinin kuyu içine indirilmesinde ve kuyu dışına çıkarılmasında, kısacası; manevra işleminin sağlanmasında kullanılır.

    Karotlu sondaj yapılırken kullanılan bir takım dizisini meydana getiren ekipmanlar; en üstten en alta doğru, sırayla aşağıdaki şekilde sıralanırlar.

    1. Su başlığı,
    2. Tijler ve manşonlar,
    3. Karotiyer,
    4. Portkron,
    5. Delici uç (elmas kron veya vidya kron).

    Su Başlığı:

    Sondaj yapılırken, takım dizisinin en üst ucuna bağlanarak kullanılan ve pompanın bastığı sirkülasyon sıvısının, tijlerin içine geçmesini sağlayan bir ekipmandır.
    Gövdeleri, iki parçadan oluşmaktadır. Alt ve üst parçalar, bilye yataklar ile bir birine bağlanmış olup, bu nedenle; ilerleme esnasında alt parça takım dizisi ile birlikte dönerken, basma hortumunun takılı olduğu üst parça sabit kalır.

    Manevra Başlığı:

    Elmaslı sondajlarda, sondaj makinesinin tamburu ve halatı vasıtasıyla; takım dizisinin kuyu içine indirilmesi işlemine iniş manevrası denir.
    Aynı şekilde, kuyu içinde bulunan takım dizisinin tümüyle kuyu dışına çıkarılması işlemine de çıkış manevrası denir.
    Tijlerin ve boruların, kuyu içine indirilip, çıkarılmasında kullanılan ekipmanlara ise manevra başlığı denir.

Uygulama Resimleri